Chiến lược “từ trên xuống” của Trung Quốc có thể thay đổi?

Tác giả: MICHAEL WINES – New York Times

Hai câu hỏi đặt ra là, việc nhà nước kiểm soát các lĩnh vực rộng lớn của nền kinh tế sẽ sản sinh ra tỉ lệ tăng trưởng bao nhiêu? Và nếu chiến lược không còn hoạt động, Trung Quốc có thể thay đổi?

>> Bắc Kinh đã “nhận thức theo kịp thực tế”

Có hai nhóm quan điểm nhìn nhận tương lai của Trung Quốc khác hẳn nhau. Nhóm ít thấy những dấu hiệu của việc mở rộng lĩnh vực nhà nước nói chung tin rằng, Trung Quốc có một hoặc nhiều hơn một thập niên tăng trưởng mạnh trước khi nền kinh tế bước vào giai đoạn “chín”. Quan điểm này nhìn nhận sự can thiệp của nhà nước là không quá nhiều cũng không quá ít, chỉ vừa đủ thúc đẩy nền kinh tế đang phát triển hướng tới thịnh vượng.

Nhóm hoài nghi có cách nhìn u ám hơn: họ tin rằng sự can thiệp của chính phủ trong một phần không nhỏ bị bóp méo và lãng phí, có thể dẫn tới hậu quả là chấm dứt tốc độ tăng trưởng cao trước năm 2020. Sự bi quan này, theo họ, vì Trung Quốc giống như Nhật Bản cách đây một thế hệ, quá tự tin vào chiến lược kinh tế từ trên xuống mà bác bỏ học thuyết phương Tây thông thường.

Những người theo nhóm hoài nghi cũng chỉ ra những gì mà họ đề cập là sự gia tăng ảnh hưởng chính trị và tài chính với các tập đoàn nhà nước. Tại trung Quốc – 129 tập đoàn lớn chịu trách nhiệm trực tiếp với chính quyền trung ương, hàng nghìn công ty nhỏ hơn do tỉnh, thành phố điều hành.

Bắc Kinh đã “nhận thức theo kịp thực tế”

Tác giả: MICHAEL WINES – New York Times

Sau các thập niên cải cách kinh tế, rất nhiều công ty quốc doanh lớn ở Trung Quốc phải đối mặt với thực tế cạnh tranh và hy vọng sinh lời. Những tập đoàn tư nhân lớn nhất thường có nguồn tài chính từ các ngân hàng nhà nước, kết hợp đầu tư của họ với chính phủ và vị trí của các nhà điều hành tại các uỷ ban cố vấn của chính phủ.

Trong suốt những thập niên tăng trưởng mạnh mẽ, sự thịnh vượng của Trung Quốc được coi là bắt nguồn từ việc cho phép các doanh nghiệp tư nhân từng bị kìm nén có cơ hội “bung ra”, trong khi đó khu vực kinh doanh nhà nước lại lạc hậu, chi phí đắt đỏ và kém hiệu quả.

Giờ đây, ở những khu vực giàu than đá như Sơn Tây, các nhà máy sắt thép ở khu trung tam công nghiệp phía bắc, hay ngành hàng không, người ta lại thường xuyên thấy sự hiện diện của những doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc.

Khi chính phủ Trung Quốc dẫn dắt đất nước có mức tăng trưởng thịnh vượng hơn, thì họ cũng lo lắng hơn về sự ổn định của việc duy trì tốc độ tăng trưởng. Họ bơm tiền công vào các công ty với hy vọng nâng cấp cơ sở công nghiệp và thu hút nhiều nhân công. Hưởng lợi chính là các công ty nhà nước mà nhiều nhà phân tích từng cho rằng rốt cuộc sẽ “tàn tạ” khi đối mặt với sự cạnh tranh từ lĩnh vực tư nhân.

Dữ liệu mới từ Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy, tỉ lệ sản xuất công nghiệp của các công ty do nhà nước kiểm soát tại Trung Quốc đã tăng trong năm ngoái. Hơn nữa, đầu tư của các công ty nhà nước tăng mạnh do hàng tỉ USD tiêu dùng của chính phủ và ngân hàng cho vay nhà nước nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Thực tế này cũng với một số dấu hiệu khác đã dấy lên cuộc tranh luận sôi nổi trong giới phân tích rằng, Trung Quốc trên thực tế đang tìm kiếm sự gia tăng kiểm soát chính phủ với một số phần của nền kinh tế.

Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới năm nay, và mô hình phát triển định hướng nhà nước trở nên có sức hút lớn với các quốc gia nghèo.

Thậm chí ở phương Tây, rất nhiều người cũng bày tỏ sự khâm phục về khả năng của Trung Quốc trong việc xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng hàng đầu thế giới và việc chuyển dịch các thành phố trở thành mẫu hình trưng bày.

Vấn đề kiểm soát nhà nước với tư nhân là chuyện nan giải ở Trung Quốc.